De kracht van de zon wordt ook wel uitgedrukt in de UV-index, die in Nederland kan variëren van 1 t/m 10. In landen dichter bij de evenaar en in de bergen kan een hogere UV-index voorkomen. De UV-index is mede bepalend voor adviezen over zonnebaden.


De effecten van UV straling
 
Ultraviolette straling (UV-straling) wordt op zijn beurt weer ingedeeld in 3 soorten: UV-A, UV-B en UV-C. De dampkring houdt het grootste deel van de UV straling tegen. Vooral de ozonlaag speelt hierin een belangrijke rol en dat is maar goed ook. UV straling kan de huid ernstig kan beschadigen. Hoewel je de UV stralen dus niet ziet hebben ze veel effect op je lichaam. Zowel positieve als negatieve.
Positief is dat ze de aanmaak van Vitamine D stimuleren, bacteriën doodt en je stemming een oppepper geeft. UV-straling heeft, mits goed gedoseerd, een ontstekingsremmende werking op de huid.
Overdadig veel blootstelling aan UV stralen beschadigt je huid echter onherstelbaar. Ultraviolette stralen zijn een beruchte ‘sloper’ van elastine vezels en bindweefsels. De straling breekt het elastine in vele kleine stukjes. Net als een elastiekje dat lang in de zon heeft gelegen. Dit wordt bros en breekt bij het oprekken vrijwel direct. Veelvuldige blootstelling aan zonlicht geeft dus versnelde afbraak van elastine in de huid. Dit leidt tot eerdere en meer uitgebreide rimpelvorming. Erger nog, kan de straling huidkanker veroorzaken. Er werd gedacht dat alleen zonlicht met UV-B straling schadelijke effecten met zich meebrengt. Nu blijkt dat ook UV-A straling huidkanker kan veroorzaken.


Bescherming tegen UV-straling

Gezien het risico op huidverbranding, ontwikkeling van huidkanker, en vervroegde veroudering van de huid is het belangrijk om de huid niet te veel bloot te stellen aan UV-straling. Wanneer je toch langere tijd aan de zon wordt blootgesteld, zoals tijdens je vakantie is een goede bescherming noodzakelijk.
Speciaal voor jongere kinderen (tot 16 jaar) is optimale bescherming van belang, omdat bekend is dat zonneschade aan de jonge huid een extra groot risico op huidkanker op latere leeftijd veroorzaakt.


Hoe word ik eigenlijk bruin?

Onze huid is opgebouwd uit meerdere lagen: de opperhuid (de buitenste laag)m de lederhuid en de onderhuid. De opperhuid bestaat weer uit twee lagen: de hoornlaag (een dode buitenlaag) en de kiemcellenlaag die uit levende cellen bestaat. Bruin worden is niets anders dan een beschermfunctie van de huid tegen zonnestraling.
De huid probeert zichzelf te beschermen tegen de UV-straling. Dit gebeurt door het aanmaken van pigment dat in de cellen van de opperhuid wordt gelegd. Zo ontstaat een 'parasol' van pigment (melanine) die de cellen in de basis van de opperhuid afschermt tegen de UV-straling. Hierdoor wordt de kans op ontstaan van schade aan het DNA sterk verminderd. Dit proces kennen wij als 'bruinen'. Mensen die moeilijk pigment aanmaken (zeer blonde mensen of mensen met rood haar) zijn dus nauwelijks in staat die beschermende pigment-paraplu te vormen en hebben dus een veel groter risico op het krijgen van huidkanker dan mensen die wel makkelijk bruin worden, of die van nature al een donkere huid hebben.


Kinderen
 
De kinderhuid is een verhaal apart. De kinderhuid is extra gevoelig voor zonnestralen. Bij volwassenen bestaat een bepaalde laag van de huid uit dode huidcellen die een barrière vormen tegen straling, uitdroging en het binnendringen van vreemde stoffen. Bij baby's ontbreekt deze zogenaamde hoornlaag. Deze wordt pas in de loop der jaren gevormd. Tot ongeveer het vierde levensjaar is de hoornlaag onvoldoende ontwikkeld om als bescherming te dienen, zowel tegen UV-straling als tegen uitdroging.
Een ander beschermingsmechanisme is de vorming van melanine (een bruine kleurstof) onder invloed van de zon. Kleine kinderen vormen bijna geen melanine waardoor er te weinig pigment ontstaat om afdoende bescherming te bieden. Baby's en kinderen tot 15 jaar zijn extra gevoelig voor UV-straling. Blootstelling aan overmatige UV-straling kan schade op de lange termijn teweeg brengen.
Extra bescherming in de vorm van een zonnebrandcrème met een hoge beschermings-factor en het dragen van kleding is daarom noodzakelijk.
Het gebruik van bruiningsapparatuur voor kinderen tot 15 jaar wordt ten sterkste afgeraden.


Zonnebrillen

Ook de ogen kunnen door UV-straling worden beschadigd. Draag daarom zonnebrillen met een goed UV-filter. Koop voor kinderen nooit speelgoedzonnebrillen zonder goed UV-filter. Deze zijn schadelijker dan helemaal geen zonnebril dragen, omdat de iris door het wegvangen van het zichtbare licht extra open gaan staan zodat het UV, dat dwars door de glazen (of het plastic) heen gaat, extra eenvoudig tot in het oog kan doordringen.


Zonnebrandcrème
 
Zonnebrandcrème is een effectieve manier om de huid te beschermen tegen UV-straling. Elke zonnebrandcrème geeft een bepaalde graad van bescherming. Dit staat altijd op de verpakking vermeldt en wordt de Sun Protection Factor (SPF) genoemd.


Sun Protection Factor (SPF)

De SPF of beschermingsfactor, in het Nederlands meestal kortweg ‘de factor’ genoemd, geeft aan welke mate van bescherming de zonnebrand geeft. Een voorbeeld maakt het beste duidelijk wat de factor betekent: Iemand met huidtype 2 verbrandt in de middagzon na ongeveer 20 minuten. Wanneer een zonnebrandcrème wordt gebruikt met een SPF van 12 treedt de zonverbranding pas op na 12 x 20 minuten, dus na 4 uur. Deze persoon zal dus met deze zonnebrandcrème na 4 uur verbranden, ook al heeft hij zich goed ingesmeerd.


Kiezen van een zonnebrandcrème

De beschermingsfactor van de zonnebrandcrème moet dus met zorg worden gekozen. Wanneer het gaat om optimale bescherming en verder niets, is een crème met een zeer hoge SPF de beste keus.
Is het doel echter om op een zo veilig mogelijke manier bruin te worden moet een crème met een lagere factor gekozen worden. Wanneer de blootstelling aan de zon slechts kort zal zijn kan een relatief lage SPF gekozen worden, bij langere blootstelling moet weer voor een crème met een hogere SPF gekozen worden.
Omdat de huid van kinderen extra gemakkelijk beschadigd kan worden door UV-straling moeten kinderen altijd optimaal beschermd worden met een hoge factor.
Naast de zonnebrandcrème zijn er ook bruiningsproducten en snelbruiners verkrijgbaar. Bruiningsproducten bespoedigen het bruin worden in de zon. Ze zijn echter niet geschikt voor een langdurig verblijf in de zon. Als je dit soort middelen gebruikt, dient je zich daarnaast ook nog te beschermen tegen UV-straling. Snelbruiners zijn producten die uw huid bruinen zonder zon. Zij bieden geen enkele bescherming tegen UV. De onderstaande tabel geeft een indicatie welke crème voor welke huid het meest geschikt is: 
 

Hoeveel moet ik smeren?

Voor personen met huidtype 1 of bij sommige huidafwijkingen kan een sunblock zinvol zijn. Bedenk echter dat ook een sunblock niet alle UV-straling kan tegenhouden.
Om de bescherming te krijgen die de zonnebrandcrème belooft te geven moet de crème vrij dik op de huid worden aangebracht. Zuinig smeren geeft een veel lagere protectiefactor dan op de verpakking vermeld staat. Precieze richtlijnen over hoeveelheden toe te passen crème zijn niet te geven maar een 'hand vol' voor elke insmeerbeurt van de gehele huid is niet overdreven.


Hoe vaak moet ik smeren?

De kwaliteit van zonnebrandcrèmes is de laatste jaren sterk verbeterd. Als je een zonnebrandcrème gebruikt, kun je deze het beste een half tot één uur voor je in de zon gaat opbrengen. Na twee uur dienen ze opnieuw worden aangebracht. Dit geldt ook voor de zogeheten ‘waterproof’ middelen. Breng de crème eveneens opnieuw op na het zwemmen of bij sterke transpiratie. Dit wordt versneld door het dragen van kleding, liggen in het zand en zwemmen. De ‘waterproof’ crèmes blijven beter op de huid zitten na watercontact, maar het blijft noodzakelijk om de huid regelmatig in te smeren. Omdat zonnebrandcrème vaak pas na een half uur optimaal werkt is het verstandig de crème steeds tijdig aan te brengen.


Hoe is zonnebrand nog meer te voorkomen?

Om zonnebrand te voorkomen, moet je ervoor zorgen dat je huid goed beschermd is.
Een goede bescherming van de huid betekent een goede bescherming tegen UV-A en UV-B-stralen. Een aantal belangrijke adviezen zijn:

• Tussen 12.00 en 15.00 uur is de zon het felst. Deze periode kun je beter niet zonnebaden.
• Laat de huid geleidelijk aan de zon wennen.
• Draag beschermende kleding zoals een hoed of pet met zonneklep, een shirt met lange mouwen, een lange broek en een zonnebril. Natte kleding laat trouwens meer straling door dan droge kleding.
• Bij een heldere lucht, sneeuw, water of zand wordt straling gereflecteerd, waardoor deze sterker op de huid werkt.
• Parasols en bewolking laten UV-stralen door, dus ook dan kan bescherming nodig zijn.
• Gun je huid rust en blijf eens een dag uit de zon. 
• De hoeveelheid UV hangt niet af van de temperatuur.
• Hoog in de bergen is er veel meer UV dan op zeeniveau omdat de straling een minder lange weg door de dampkring hoeft af te leggen. Voor mensen die houden van berg- en/of wintersport is het zeer belangrijk om te zorgen voor een goede bescherming.
• Cosmetica kan onder invloed van UV vervelende huidreacties opleveren. Verwijder daarom alle cosmetica (oogschaduw, lippenstift, deodorant enz.) voor je gaat zonnen.
• Zon en alcohol gaan slecht samen. Als je gaat zonnen kun je beter geen alcohol gebruiken. Alcohol verwijdt de bloedvaten nog eens extra. Dit kan zonnebrand verergeren.
• Blijf jezelf ook beschermen als je eenmaal bruin bent. Een bruine huid beschermt namelijk niet volledig tegen de negatieve effecten op lange termijn.


Wat kun je er zelf aan doen?
 
Na het zonnen is de huid erg gevoelig. Daarom kunt je het beste voorzichtig douchen en daarbij geen zeep gebruiken, want dit is te prikkelend voor de huid. Een after sun product kalmeert, verzacht en ontspant de huid.
In de serie huis-tuin-en-keukenmiddeltjes kunnen nog genoemd worden de verkoelende werking van komkommer en yoghurt. Opbrengen en na een kwartiertje weer afspoelen.
Na het zonnen kun je beter geen bodymilk gebruiken. Dit heeft alleen een verzorgende en geen verkoelende werking. Als uw huid erg verbrand is, kan afkoelen door middel van natte kompressen verlichting bieden. Bij erge pijn kun je eventueel paracetamol gebruiken.


Hitteslag en zonnesteek

Een zonnesteek is het gevolg van te veel zonnestraling op het hoofd en in de nek.
Een hitteslag kan ook zonder sprankeltje zon! Ons koelsysteem kan falen bij bvb vochtige tropenwarmte (waarbij zweet niet kan verdampen) of een grote spierinspanning. Een zonnesteek en hitteslag zijn meestal het gevolg van zout- en vochtverlies.