Bliksem doet zich voor als er
sprake is van een elektrische ontlading in of rond de onweerswolk. Bliksem van
wolk naar aarde doet zich voor wanneer de elektrische lading beweegt tussen de
negatief geladen wolkbasis en de positief geladen aarde. Dit is de meest
spectaculaire vorm van bliksem, waarbij heldere en grillige bliksemschichten
tussen de hemel en de aarde worden gevormd.
Elke blikseminslag duurt een fractie van een seconde. Soms zijn een aantal
inslagen nodig om de opgebouwde elektrische lading naar de aarde af te voeren,
waardoor de bliksem een flikkerend karakter krijgt. De hoofdstraal heeft vaak
kleinere vertakkingen die zich in de lucht of binnen de wolk ontladen.
De aarde en bijna elk massief object dat in verbinding staat met de grond zal de
elektriciteit beter geleiden dan de lucht. Dit betekent dat hoogten in het
landschap en hoge objecten vatbaar zijn voor blikseminslagen. De bliksem van
wolk naar aarde komt meestal vanuit de wolkbasis. Er bestaat echter een
zeldzamer vorm, die bekend staat als positieve bliksemstraal. Deze doet zich
voor wanneer positieve ladingen hoger in de wolk reageren met negatieve op de
grond en er een machtige bliksemstraal van de top van de wolk naar de grond
wordt gestuurd. Aangezien het kanaal van dit soort bliksemflitsen veel langer
is, moet de lading veel groter zijn. De bliksemflits zal roodachtig zijn als de
wolk regen bevat en blauwachtig bij hagel. De aanwezigheid van stof in de
atmosfeer zal gele bliksem opleveren. Witte bliksem duidt op een lage
vochtigheid; bij dit soort bliksem is de kans het grootst dat er brand ontstaat
op de grond.
Hoewel slechts ongeveer 20% van de bliksem de aarde bereikt, bliksemt het
wereldwijd meer dan 100 keer per seconde. In Noord-Amerika worden elk jaar
ongeveer 400 mensen door de bliksem getroffen en ongeveer één op vier overlijd
ervan. Ga tijdens een onweer dan ook onmiddellijk het huis binnen. Men dient
contact met metalen leidingen te vermijden en geen elektrische apparatuur te
gebruiken. Eén van de veiligste plekken is in een auto. Niet omdat de
banden voor isolatie zorgen zoals wel eens wordt beweerd (dit is
absoluut niet waar), maar door het principe van de kooi van Faraday. Vliegtuigen zijn ook veilig, omdat ze geen contact maken met de
grond.
Als u buiten wordt verrast door bliksem, schuil dan niet onder alleenstaande
bomen, want dat zijn favoriete objecten voor de belangrijkste bliksemstraal.
Blijf zeker uit de buurt van metalen objecten.
Hoe zich beschermen tegen bliksem
Als uw haar rechtop gaat staan, kan dat betekenen dat u zich binnen het gebied
van de positieve lading onder de wolk bevindt en dat er een blikseminslag op
komst is. Als dit gebeurt, kruip dan nooit op handen en voeten op de
grond vanwege het stappotentiaalverschil maar raak een zo klein
mogelijk oppervlak aan door uw voeten samen te voegen in gehurkte
houding en met uw handen de grond niet aan te raken (best legt u ze
op uw hoofd) en houd uw hoofd
naar beneden. Dit wordt de veiligheidshouding genoemd (zie afbeelding) Ga niet helemaal op de grond liggen want dit zal het contact
verbeteren tussen u en eventuele ladingen die door vochtige grond geleid kunnen
worden. Een sissend geluid wijst op onmiddellijk bliksemgevaar, neem ook
dan snel de veiligheidshouding aan.
Veiligheidshouding
Wanneer iemand door de bliksem wordt getroffen, dient onmiddellijk deskundige
medische hulp te worden ingeroepen.
De grootste fabel bij bliksem van wolk naar aarde is dat de bliksem nooit twee
keer dezelfde plek treft. De top van het Empire State Building wordt ongeveer
500 keer per jaar getroffen en werd ooit 15 keer binnen 15 minuten geraakt.
De veiligste plaatsen zijn:
- Gebouwen die deskundig beveiligd zijn tegen bliksem
- Gebouwen in gewapend beton met doorverbonden betonijzers
- Gebouwen met stalen geraamten
- Auto's met metalen koetswerk en dak, waarvan alle metalen
delen onderling doorverbonden zijn.
De gevaarlijkste plaatsen buiten zijn:
- Omgeving van hoge verticale structuren zoals gebouwen,
masten, alleenstaande bomen, hijskranen
- Bosranden
- Houten hutten met bijna geen metalen onderdelen geïsoleerd van
de aarde
- Vijvers en zwembaden
- Boten en tenten
- Sportterreinen
- Bergranden
- Metalen afsluitingen
De gevaarlijkste plaatsen binnen zijn:
- Omgeving van grote metalen voorwerpen zoals radiatoren,
kachels, metalen vensterramen, badkuipen, enz.
- Schouwen
- Water-, gas- en elektriciteitsleidingen
- Radio en televisie indien ze verbonden zijn met het net of
antenne
- Vaste telefoon
- Zolders
Ten slotte nog dit:
-Ontkoppel alle elektrische
verbindingen van huishoudtoestellen, radio en TV (ook
teledistributiekabels, zelfs onderaardse)
- Vermijd:
- Paard te rijden
- Te fietsen of motor te rijden
- Een open wagen of tractor te besturen
- Dichtbij een wagen te staan of er op te leunen
- Te vliegen met niet gesloten of niet-metalen tuigen
- Het besturen van voertuigen moet voorzichtig gebeuren omdat er
hevige rukwinden kunnen optreden tijdens een onweer en omdat de
banden van het voertuig kunnen vernield worden door de bliksem
Met dank aan het
KMI voor het ter beschikking stellen van de extra informatie
|
