Terwijl het broeikaseffect de gemiddelde temperatuur in Europa omhoog drijft, dreigt het Day after Tomorrow-effect ons in een nieuwe ijstijd te storten. In Nature en de Geophysical Research Letters laaide de strijd tussen de twee rampscenario's weer op.

Onderzoekers van het Britse National Oceanography Centre presenteerden in Nature de resultaten van Rapid, een 50 jaar lange meetreeks aan oceaanstromingen. Volgens NOC-er Harry Bryden blijkt uit de metingen dat de Golfstroom in de tweede helft van de vorige eeuw steeds minder warmte naar West-Europa heeft gebracht. Door de Golfstroom is het klimaat in West-Europa zachter dan in andere plekken op dezelfde breedtegraad. Zonder de Golfstroom, die warm water uit het Caribisch gebied naar het noorden stuwt, zou Europa een stuk kouder zijn. Het NOC-artikel kreeg stevige kritiek te verduren: de Golfstroom slaat volgens andere onderzoekers helemaal niet af, en de opwarming door het broeikaseffect zou de kleinere Golfstroom makkelijk compenseren.

Warme golfstroom (rood/oranje) vanuit de ruimte gezien.

De Rapid-metingen vormen een "zorgwekkende bevestiging van computervoorspellingen dat de Golfstroom begint te haperen", schrijft de Duitse hoogleraar oceanografie Detlef Quadfasel in een commentaar op het NOC-stuk. In klimaatmodellen kan een stijgende temperatuur voor een paradoxale netto afkoeling van Europa zorgen. De Golfstroom kan namelijk 'afslaan' als de opwarming de afvoer van water via de diepe onderstroming tegenwerkt. In de film The Day after Tomorrow leidde een geblokkeerde Golfstroom tot een rampzalige klimaatverandering.

Verstopte schoorsteen
Hoe zouter het zeewater, hoe makkelijker het zinkt en de Golfstroom blijft trekken. Hogere temperaturen op aarde kunnen een stok in de wielen steken; valt er veel zoete regen boven zee of smelt er ijs op Groenland, dan wordt het zoute zeewater aangelengd. Daardoor zinkt het minder goed en blokkeert de onderstroom van afgekoeld water terug naar de evenaar. Die onderstroom werkt als een trekkende schoorsteen en houdt de Golfstroom in beweging, maar als het water niet meer wil zakken, houdt de onderstroom ermee op. Ook de stroom van warm water uit het Caribisch gebied naar onze kust zwakt dan af.

Watercirculatie op aarde. Warm water wordt in de Atlantische oceaan naar het noorden gedreven door de heersende winden. Daar verwarmt het onze kusten en koelt bij Groenland sterk af. De Golfstroom is niet de enige grootschalige waterstroom op aarde!

Carl Wunsch van de afdeling Earth, Atmospheric and Planetary Sciences aan het Amerikaanse MIT vindt de Nature-publicaties paniekzaaierij. "De kans op een wereld zonder Golfstroom is nauwelijks groter dan nul", schrijft hij in een brief aan Nature. "De Golfstroom wordt aangedreven door het windsysteem boven de Atlantische oceaan, en door de draaiing van de aarde. De enige manier om de Golfstroom te stoppen is door de aarde of de wind stil te zetten."
Wunsch staat niet alleen in zijn mening. In het vakblad Geophysical Research Letters betogen klimatologen onder leiding van J.M. Gregory (Universiteit van Reading, Groot-Brittanië) dat een zwakkere Golfstroom niet kan opboksen tegen de gemiddelde opwarming van de aarde. Elf verschillende computermodellen laten allemaal zien dat zelfs een verviervoudiging van het CO2-gehalte in één eeuw tijd de Golfstroom niet stil kan leggen. Zelfs in het ergste geval neemt de Golfstroom maar met de helft in kracht af. Het sterkere broeikaseffect overheerst de afkoeling door zo'n verzwakte Golfstroom; netto wordt het alsnog warmer in Europa.

© Koen De Vuyst